Chi tiết chương trình
 
Bảo hộ chỉ dẫn địa lý: Công cụ giúp nâng cao giá trị sản phẩm
 Ngày: 11-12-2019
Trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, ông Nguyễn Thanh Bình, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Đào tạo và Hỗ trợ, Tư vấn thuộc Cục Sở hữu trí tuệ khẳng định, chỉ dẫn địa lý không chỉ là công cụ marketing rất quan trọng, mà còn giúp địa phương có chỉ dẫn địa lý được bảo hộ phát triển ngành công nghiệp du lịch sinh thái. Còn với người tiêu dùng, khi lựa chọn sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, cũng có nghĩa là đã lựa chọn được sản phẩm an toàn, có thương hiệu, được kiểm soát về chất lượng và nguồn gốc.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Đào tạo và Hỗ trợ, Tư vấn thuộc Cục Sở hữu trí tuệ

-  Thưa Ông, chỉ dẫn địa lý có vai trò như thế nào trong hoạt động xuất nhập khẩu nông sản, đặc biệt ở quốc gia có nhiều sản phẩm nông nghiệp như Việt Nam ?

Ông Nguyễn Thanh Bình:
Chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu để chỉ sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hoặc quốc gia cụ thể, có danh tiếng, chất lượng đặc thù được tạo nên bởi điều kiện tư nhiên, con người ở khu vực địa lý đó.

Chỉ dẫn địa lý đang được xem là một công cụ quan trọng cung cấp sự đảm bảo chất lượng và nguồn gốc sản phẩm cho người tiêu dùng. Khi chỉ dẫn địa lý đã được thừa nhận và biết đến một cách rộng rãi trên thị trường, nó sẽ là phương tiện nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho không chỉ người sản xuất của địa phương mà cả những nhà kinh doanh, nhà sản xuất nguyên liệu thô, phụ phẩm, các công ty vận tải…

Thông qua dấu hiệu chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, người tiêu dùng có thể nhận biết một khu vực địa lý cụ thể gắn liền với chất lượng, danh tiếng và những đặc tính riêng có của sản phẩm mà chỉ ở nơi ấy mới có.

Bên cạnh đó, khi một chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, cơ chế quản lý và kiểm soát việc sử dụng chỉ dẫn địa lý luôn được duy trì, do vậy chất lượng sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý luôn được đảm bảo vì các doanh nghiệp để được sử dụng chỉ dẫn địa lý phải cam kết đảm bảo chất lượng sản phẩm và tuân thủ các yêu cầu kiểm soát chặt chẽ trong quá trình sản xuất. Điều này giúp hình thành một môi trường kinh doanh lành mạnh, nâng cao uy tín cho doanh nghiệp. Việc kiểm soát chặt chẽ quá trình đóng bao gói sản phẩm tại vùng lãnh thổ mang chỉ dẫn địa lý sẽ tạo thêm công ăn việc làm cho số lượng lớn người lao động của địa phương đó từ việc in ấn, sản xuất bao bì sản phẩm nên khắc phục tình trạng thất nghiệp và tránh di dân tự do.

Chỉ dẫn địa lý được coi là công cụ marketing quan trọng trong cạnh tranh thị trường trong thời gian tới. Ngoài ra, địa phương có chỉ dẫn địa lý được bảo hộ còn có thể phát triển ngành công nghiệp du lịch sinh thái nhằm đem lại nguồn lợi kinh tế cao cho cư dân địa phương. Chẳng hạn, các tour du lịch Phú Quốc hiện nay thường kèm theo tham quan các cơ sở sản xuất nước mắm, điều này sẽ thúc đẩy phát triển du lịch.

Về khía cạnh người tiêu dùng, khi chúng ta lựa chọn sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nghĩa là đã lựa chọn được sản phẩm an toàn, có thương hiệu, được kiểm soát về chất lượng và nguồn gốc.

- Thực tế việc triển khai chỉ dẫn địa lý của Việt Nam đã đăng ký ở trong nước và đăng ký ra nước ngoài hiện nay như thế nào, thưa Ông ?

Ông Nguyễn Thanh Bình: Tính đến hết tháng 11.2019, có 77 chỉ dẫn địa lý được bảo hộ tại Việt Nam, trong đó có 06 chỉ dẫn địa lý của nước ngoài và 71 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam.

Trong 71 tên địa danh được bảo hộ chỉ dẫn địa lý của Việt Nam, có 23 địa danh cấp tỉnh, 43 địa danh cấp huyện và 05 địa danh cấp xã, chứng tỏ quy mô sản xuất sản phẩm của Việt Nam còn hạn chế, chủ yếu là vùng sản phẩm ở quy mô cấp huyện.

Về cơ cấu sản phẩm, trong 71 sản phẩm được bảo hộ, có 16% sản phẩm chế biến, còn lại là sản phẩm thô như sản phẩm cây ăn quả, gạo, vật nuôi, chứng tỏ Việt Nam hiện nay chủ yếu vẫn sản xuất sản phẩm dạng thô, nguyên liệu, sản phẩm tươi sống, rất ít sản phẩm được chế biến sâu.

Về hiệu quả bảo hộ, khai thác chỉ dẫn địa lý, nhiều sản phẩm sau khi được bảo hộ chỉ dẫn địa lý người tiêu dùng đã biết đến rộng rãi, uy tín sản phẩm được nâng cao, giá trị sản phẩm gia tăng đáng kể như nước mắm Phú Quốc (Kiên Giang), cam Cao Phong (Hòa Bình), mật ong bạc hà Mèo Vạc (Hà Giang)... Giá bán sản phẩm tăng từ 20-100%. Cụ thể, cam Cao Phong giá bán tăng gần gấp đôi. Mật ong bạc hà Mèo Vạc tăng 75-80%. Nước mắm Phú Quốc tăng từ 30-50%. Chuối ngự Đại Hoàng tăng 100-130%. Bưởi Phúc Trạch tăng 10-15%. Bưởi Luận Văn (Thanh Hóa) giá bán tăng lên 3,5 lần so với trước khi được bảo hộ. Cam Vinh đã tăng lên hơn 50% sau khi chỉ dẫn địa lý được đăng bạ và quản lý. Chè  Mộc Châu có bao bì mang chỉ dẫn địa lý được bán cao hơn từ 1,7-2 lần các sản phẩm cùng loại không có bao bì. Chè Tân Cương có bao bì mang chỉ dẫn địa lý có giá bán cao hơn khoảng 1,5 lần các sản phẩm cùng loại không có bao bì mang chỉ dẫn địa lý...

Chỉ dẫn địa lý là một công cụ quan trọng cung cấp sự đảm bảo chất lượng và nguồn gốc sản phẩm cho người tiêu dùng

Tuy nhiên, có thể thấy, hiệu quả bảo hộ, khai thác chỉ dẫn địa lý vẫn chưa đạt được như kỳ vọng, một số sản phẩm được bảo hộ chưa được quản lý, kiểm soát nguồn gốc và chất lượng một cách chặt chẽ, chưa có nhiều khác biệt về giá trị thương mại giữa sản phẩm được bảo hộ và sản phẩm chưa được bảo hộ, thu nhập và đời sống kinh tế của khu vực có sản phẩm được bảo hộ địa lý chưa được nâng cao như mong muốn.

- Theo Ông đâu là nguyên nhân của thực trạng trên?

Ông Nguyễn Thanh Bình: Như chúng ta đã biết, việc công nhận và cấp văn bằng chỉ dẫn địa lý rất quan trọng. Tuy nhiên, quan trọng hơn là hiệu quả bảo hộ và phát triển bền vững chỉ dẫn địa lý. Đến nay, vẫn còn những hạn chế nhất định của công tác quản lý, phát triển sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Một trong những nguyên nhân chính của thực trạng nêu trên là quy mô sản xuất sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp còn nhỏ lẻ, người dân và doanh nghiệp chủ yếu kinh doanh sản phẩm thô, chưa tuân thủ quy định về kinh doanh sản phẩm có bao gói, tem nhãn; công tác quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm hầu như chưa được chú trọng đúng mức dẫn đến chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, tình trạng này không được khắc phục sẽ làm giảm danh tiếng của sản phẩm. Bảo hộ và khai thác chỉ dẫn địa lý vẫn còn là mới, chưa có nhiều kinh nghiệm ở Việt Nam.

Ở khía cạnh công tác hỗ trợ, các cơ quan quản lý cũng chưa có sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả trong quá trình xây dựng, quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý, từ khâu xây dựng hồ sơ, nộp đơn đăng ký chỉ dẫn địa lý, đến quá trình xây dựng hệ thống quản lý và triển khai các hoạt động khai thác chỉ dẫn địa lý khi đã được bảo hộ.

Một trong những nguyên nhân đến từ mô hình đăng ký, quản lý chỉ dẫn địa lý của Việt Nam,thực tế nhiều hiệp hội không đủ năng lực quản lý, do vậy nhiều chỉ dẫn địa lý đã được trao quyền quản lý cho các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, cách làm này vẫn chưa thực sự hiệu quả bởi vì các nhân sự tham gia vào quá trình quản lý chỉ là kiêm nhiệm thêm nhiệm vụ này, dẫn đến không kiểm soát được chặt chẽ, thậm chí là thiếu quan tâm tới việc khai thác, quản lý và chỉ dẫn địa lý trong thực tế.

- Để thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa việc triển khai thực hiện chỉ dẫn địa lý, theo Ông cần có giải pháp nào ?

Ông Nguyễn Thanh Bình: Trước tiên, xây dựng và phát triển chỉ dẫn địa lý nói riêng cũng như việc phát triển thương hiệu nông sản phải gắn kết chặt chẽ với chiến lược phát triển thị trường của sản phẩm, phù hợp với nhu cầu, thực tiễn về xây dựng, phát triển thương hiệu của các địa phương, các doanh nghiệp và tổ chức hợp tác xã.

Ở phạm vi quốc gia cũng như các địa phương cần nâng cao hiệu quả, tạo sự thống nhất về các chính sách và giải pháp hỗ trợ cho việc quản lý phát triển sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý từ khâu quy hoạch vùng nguyên liệu. Ví dụ như nước mắm Phú Quốc có nguy cơ thiếu nguồn cá cơm là nguyên liệu chính tạo ra dặc thù và danh tiếng của nước mắm Phú Quốc do việc khai thác cá cơm tràn lan không có quy hoạch kiểm soát của chính quyền địa phương. Việc phát triển chỉ dẫn địa lý bền vững cần gắn với bảo tồn văn hóa vùng miền, đặc biệt đối với các sản phẩm mang đậm nét văn hóa địa phương như nón Huế, nước mắm Phú Quốc, gạo một bụi đỏ Hồng Dân.

Tiếp đến cần nâng cao năng lực của các cơ quan, tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý, xây dựng các mô hình quản lý và khai thác phù hợp với điều kiện sản xuất, thương mại sản phẩm; chú trọng xây dựng kế hoạch nhằm thúc đẩy thị trường, đưa chỉ dẫn địa lý trở thành một dấu hiệu người tiêu dùng lựa chọn; đồng thời có các giải pháp như xây dựng logo chỉ dẫn địa lý, tổ chức các sự kiện tuyên truyền để người dân hiểu rõ giá trị của chỉ dẫn địa lý…

Bên cạnh đó, các địa phương cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, quản lý thị trường, xử lý các hành vi xâm phạm về sở hữu trí tuệ đối với chỉ dẫn địa lý; đẩy mạnh việc trao đổi, phối hợp với Trung ương để phát hiện các xâm phạm chỉ dẫn địa lý của địa phương, từ đó có giải pháp xử lý xâm phạm kịp thời, bảo vệ chất lượng cũng như giá trị nông sản địa phương.

Việc nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý là điều tất yếu cần phải thực hiện với sự tham gia của nhiều thành phần khác nhau, như người sản xuất, người chế biến, thương nhân, người cung cấp dịch vụ, cơ quan quản lý chỉ dẫn địa lý… Để tạo nên một chuỗi giá trị sản phẩm hoàn thiện, các đối tượng tham gia chuỗi phải có sự phối hợp đồng đều và chặt chẽ với nhau.

- Xin cám ơn Ông!

Bảo Ngân - Nguồn: daibieunhandan.vn


Các tin đã đưa
Sở hữu trí tuệ - công cụ để nâng cao sức cạnh tranh nền kinh tế  (28-10-2019)
Đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ: Tăng cường quản trị và phát triển sử dụng  (06-11-2019)
Đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ: Quyết định thành bại trong cạnh tranh  (12-11-2019)
Vấn đề là đầu ra cho sản phẩm nghiên cứu  (14-11-2019)
Thiết thực và hiệu quả  (26-11-2019)
Nâng cao giá trị và tính cạnh tranh của sản phẩm  (27-11-2019)
Hiệu quả kinh tế cao, thân thiện với môi trường  (02-12-2019)
Đưa nghiên cứu, sáng chế vào phục vụ cuộc sống  (03-12-2019)
Phát triển tài sản sở hữu trí tuệ: Vấn đề là thực thi  (17-12-2019)
Công cụ giúp doanh nghiệp Việt Nam phát triển bền vững  (04-12-2019)